08-09-2005 Afrika in de polder (Alg.Dagblad)

Verenigingsagenda

za mei 26, 2012
Wandeling Leuvenumse Bos

do juni 07, 2012
Wandeling Nieuwe aanleg en omgeving

za juni 30, 2012
Fietstocht Nationale Park de Hoge Veluwe

za juli 14, 2012
Bijenmarkt Uddel

za juli 21, 2012
Rasteren (barbeque)

zo juli 29, 2012
Boswachtersdag Hoenderloo

wo aug 01, 2012
Sluitingsdatum kopij Het Edelhert

Recent:

Home

Dossiers

Oostvaardersplassen

08-09-2005 Afrika in de polder (Alg.Dagblad)

Dossiers - Oostvaardersplassen

Geschreven door Paulides

donderdag, 08 september 2005 01:00

Oostvaardersplassen

door Wybo Algra

De wilde paarden en runderen in de Oostvaardersplassen hebben het goed, zegt Staatsbosbeheer. Ze verhongeren, stelt een adviesraad, die ze met de kogel uit hun lijden wil verlossen. De Kamer debatteert daar vandaag over.

Het moest een industriegebied worden, maar dat bleef braak liggen. Zo onstond begin jaren zeventig het plan in Zuid- Flevoland een groot, moerassig natuurgebied aan te leggen. Het bleek een gouden greep. Aalscholvers, kiekendieven, roerdompen en de afgelopen jaren ook zeearenden en zelfs een pas verongelukte monniksgier streken er neer. Edelherten, heckrunderen en konikpaarden werden in de jaren tachtig in dit paradijs voor vogels en vogelaars uitgezet om het overdadige struweel weg te eten zodat er gras kon groeien: het lievelingskostje van de grauwe gans. De grote grazers houden bovendien de oevers van de poelen netjes bij voor de lepelaars en zilverreigers, die in het ondiepe water jagen op kleine vissen.

Een prachtig, zelfregulerend systeem, vindt Frans Vera van Staatsbosbeheer: ,,Het gaat allemaal precies zoals we hebben bedacht. Vera is een van de architecten van dit stukje Afrika in de polder. 5500 hectare groot, waar de natuur vrijwel ongestoord haar gang mag gaan. Maar terwijl de wilde paarden en runderen grazen in de zomerzon, staat hun toekomst in vergaderkamers, adviezen, evaluaties, en vandaag in het parlement, ter discussie. Want niet iedereen ziet de ruige idylle van dit on-Nederlandse, weidse landschap. In het venijnige staartje van de afgelopen winter legden 700 veelal jonge edelherten, heckrunderen en konikpaarden het loodje. Dat leidde tot commotie in de Tweede Kamer en de vraag of er moet worden ingegrepen. Daarover debatteert de Kamer vandaag verder met minister Veerman (landbouw en natuur).

Volgens emeritus-hoogleraar Cees Wensing is de situatie in de Oostvaardersplassen uit de hand gelopen. Wensing is voorzitter van de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA), die minister Veerman adviseert over gezondheid en welzijn van dieren. Wensing: ,,Op de gestorven dieren wordt sectie gedaan. Als je dat ziet, dan schrik je je een ongeluk. Ze zijn uitgemergeld, ze hebben hongeroedeem. Beelden die we van mensen kennen in hongerend Afrika.Het is te vol geworden in de Oostvaardersplassen, verklaart Wensing. Er zijn enkele tientallen grote grazers uitgezet. Nu zijn het er zo'n 3000.

Luttele maanden geleden bracht de raad een advies uit aan minister Veerman, samen met de Raad voor het Landelijk Gebied. Daarin stond nog dat we ten principale moeten accepteren dat ecologisch beheer leidt tot perioden van verminderd welzijn van grote grazers. Wel adviseren beide raden hongerende dieren eerder het genadeschot te geven.

Minister Veerman was het hier van harte mee eens. Maar het was een voorlopig advies, zegt Wensing nu, in grote haast opgesteld. De twintig leden van zijn raad moesten er nog over stemmen. Dat hebben ze gedaan, en hoe. Ze waren het er volstrekt niet mee eens.

Nu ligt er een nieuw advies, alleen van de RDA, met een geheel andere strekking. De raad wil het hele jaar door edelherten, konikpaarden en heckrunderen afschieten, om het totaal terug te brengen tot 1500 en dat verder zo te houden. Onnatuurlijk? Helemaal niet, vindt Wensing. In het echt zitten natuurlijke vijanden als wolven en beren de grote grazers ook twaalf maanden per jaar op de hielen.

Maar daar laat de RDA het niet bij. Zo stelt hij voor het vlees van de gedode dieren te gebruiken voor consumptie. Runder- en paardenvlees valt immers onder de Vleeskeuringswet. Dat betekent onder meer dat de dieren dan door middel van een chip of oormerk geidentificeerd moeten kunnen worden. Ook wil de raad de mogelijkheden van prikpil en sterilisatie laten onderzoeken. Zelfs wordt als mogelijkheid geopperd om konikpaarden en heckrunderen maar helemaal uit de Oostvaardersplassen weg te halen. In de zomer, als er volop te eten valt, kunnen boeren hun huis-, tuin- en keukenvee er laten grazen.

Ze willen van "zijn" Oostvaardersplassen een openluchtboerderij maken, constateert Frans Vera van Staatsbosbeheer met afgrijzen. En dat onder het mom van natuurlijk beheer, zij het met geweren in plaats van roofdieren.

Onzinnig, vindt Vera dat: ,,Het aantal wilde hoefdieren in de natuur hangt niet af van de aanwezigheid van wolven of hyena's, maar van de hoeveelheid voedsel. Zo hoort het. Alleen door de natuur haar gang te laten gaan, ontstaat die geweldige rijkdom aan planten en dieren. Is het gebied vol, dan treedt stabilisatie op. Geboorte en sterfte van heckrunderen zijn redelijk in evenwicht, bij de konikpaarden is de sterkste groei er een beetje uit, de edelherten nemen nog steeds in aantal toe. Geen vuiltje aan de lucht, wat Vera betreft.

,,De filosofie van de Oostvaardersplassen is een goede: de natuur maakt de keuze", zegt de Utrechtse hoogleraar dierenwelzijn Berry Spruijt. Dat het daarmee een waar eldorado is voor de grote grazers, zal hij nu ook weer niet zeggen. ,,Dat zou je moeten uitzoeken. Verontrustende signalen zoals agressief gedrag en zelfbeschadiging zijn er niet; dat is winst." Dat hebben de dieren alvast voor op sommige vertroetelde manegepaarden die voortdurend rusteloos heen en weer wiegen of op het hek bijten, zegt Spruijt.

Welzijn bij dieren, legt hij uit, valt te meten: als je een varken in de bio-industrie een stukje chocola geeft, breekt het de tent af. Zulke experimenten zijn ook voor de Oostvaardersplassen te verzinnen.

Maar eerlijk gezegd: als Spruijt het onderzoeksbudget had, zou hij daar niet direct mee beginnen. Dan kiest hij toch voor de pluimveehouderij of de varkens, want over hun welzijn maakt hij zich meer zorgen. ,,De grote grazers in de Oostvaardersplassen zijn gewend aan overvloed in de zomer, en aan regen, kou en honger in de winter. Ze kunnen wel tegen een stootje.

Misschien maken ze soms een paar ellendige maanden door, en niet alle dieren redden het. Maar als je je daar zorgen over maakt, zoek het dan uit. Komen vermagerde dieren na de winter weer goed aan, hoeveel gezonde jaren hebben ze dan?"

Zie wat er tegenover de soms barre wintermaanden staat, zegt ook Frans Vera van Staatsbosbeheer. ,,Kalfjes worden niet bij de koe weggehaald, jonge stiertjes niet gedood. De dieren hebben vrije partnerkeus en normale seks, geen rietje in hun vagina." Waaraan Vera nog fijntjes toevoegt dat tachtig procent van de grazers in de Oostvaardersplassen de afgelopen winter heeft overleefd. Van de edelherten op de Veluwe heeft ongeveer de helft het gehaald: de andere helft werd al voor de wintermaanden preventief afgeschoten. EÃ©n concessie heeft Staatsbosbeheer gedaan: dieren die binnenkort zullen sterven, krijgen preventief de kogel.

Wat Vera betreft, wordt er verder niet geschoten in de Oostvaardersplassen. Voorlopig ziet ook Spruijt geen enkele reden om rigoureus dieren af te schieten. ,,En zeker niet zoals op de Veluwe, waar jagers bij uitstek op zoek gaan naar de vetste dieren met de mooiste geweien."

Maar wat Wensing betreft, gaat er snel wat veranderen in de Oostvaardersplassen. Vijf jaar geleden heeft de Tweede Kamer de "Leidraad grote grazers" vastgesteld. Daarin staat dat de beheerder Staatsbosbeheer moet ingrijpen bij dreigende overbevolking. ,,Dat had allang moeten gebeuren", zegt Wensing. ,,Deze dieren zijn door ons hierheen gehaald; daar moeten we goed voor zorgen. Echte oernatuur, dat kan niet meer in Nederland.

Wat is een konikpaard, heckrund en edelhert?
Begin jaren tachtig zijn in de Oostvaardersplassen enkele tientallen konikpaarden uitgezet. Nu leven er ongeveer 900 in het gebied. Ze stammen af van de Poolse, eind 19de eeuw uitgestorven tarpan. Het konikpaard is het resultaat van een Pools terugfokprogramma. Het heckrund (ruim dertig uitgezet, nu 700) is de hedendaagse versie van de al honderden jaren geleden uitgestorven oeros, en in de 20ste eeuw gefokt door de gebroeders Heck. De flink uit de kluiten gewassen runderen zijn alert en weerbarstig en hebben mensen liever niet in de buurt.

Het edelhert (vijftig uitgezet, nu 1500) is het grootste hert in Europa. De stangen van het indrukwekkende gewei kunnen liefst zeventig centimeter lang zijn. Afgelopen winter stierven in de Oostvaardersplassen 337 edelherten, 235 heckrunderen en 131 konikpaarden.